ΔΡΑΜΑΤΟΘΕΡΑΠΕΙΑ - ΒΑΡΒΑΡΑ ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑ
FAIL (the browser should render some flash content, not this).
Υποστήριξη σε γονείς

“Οικογενειακές σχέσεις και συναισθηματική επιμέλεια των παιδιών στην περίπτωση διαζυγίου"

  • Τι σημαίνει σχέση; Είναι η σχέση δεσμός ή δεσμά;  Σε μία σχέση δίνομαι ή παραδίνομαι; Αφήνομαι ή αφανίζομαι;  Σχέση είναι η συνάντηση δύο διαφορετικών ανθρώπων, δύο διαφορετικών κόσμων και η σύνθεσή τους σε κάτι καινούριο. Σχέση σημαίνει ότι κάνω χώρο στον άλλον, του δίνω θέση στην ζωή μου, τον ‘καλωσορίζω’!!
  • Πόσο διατεθειμένοι είμαστε να βγούμε από τον δικό μας  μικρόκοσμο και να ‘ζυμώσουμε’ τη σχέση με έναν διαφορετικό από μας άνθρωπο; Μέσα στην σχέση σμιλεύει  ο ένας τον άλλον. Αν (η σχέση) είναι καλή για μας, τότε μας μεταμορφώνει, αν είναι κακή μας παραμορφώνει!
  • Μου αρέσει να παρομοιάζω τη σχέση με την φωτιά στο τζάκι: για να συνεχίσει το τζάκι να μας ζεσταίνει χρειάζεται ξύλα, χρειάζεται συνεχώς τροφοδότηση. Για να ζεσταίνει και τους δύο το τζάκι, δηλ. να τρέφει η σχέση και τους δύο, χρειάζεται να μοιράζονται την φροντίδα του τζακιού-σχέση και να μεριμνούν για την τροφοδοσία του τζακιού. Δεν μπορεί να κουβαλάει μόνο ο ένας ξύλα γιατί μοιραία θα κουραστεί, θα εξαντληθεί. Σιγά – σιγά η φωτιά στο τζάκι - η σχέση θα σβήσει και τότε χρησιμοποιούμε την έκφραση «κρύωσε η καρδιά μου». Σ’ αυτή τη φάση η σχέση έχει τελειώσει.
  • Ποιες είναι οι βασικές αρχές για την δημιουργία και το χτίσιμο μιας σχέσης; Είναι  η Αποδοχή, ο Σεβασμός, η Ειλικρίνεια, το Πηγαίο Ενδιαφέρον, η Αμοιβαιότητα (στην περίπτωση των ενηλίκων), η Εμπιστοσύνη. Όλα αυτά συνθέτουν αυτό που λέμε ‘Συναισθηματική Φροντίδα-Επιμέλεια’
  • Πόσο εύκολο είναι: Να μείνουμε σε μία σχέση που δεν πληροί αυτές τις βασικές αρχές; Να συμβιώνουμε με έναν σύντροφο που δεν συμπορεύεται μαζί μας, που δεν ανταποκρίνεται στις συναισθηματικές, πνευματικές μας ανάγκες; Που δεν μας ‘τρέφει’ (σύντροφος= συν – τρέφω, τρέφομαι μαζί). 
  • Πόσο ο φόβος μας να παραδεχτούμε την  λάθος επιλογή μας ή να αντιμετωπίσουμε το άγνωστο, μπορεί να μας δέσει (να γίνει τα δεσμά που μας κρατάνε) σε μία σχέση μέσα στην οποία δεν νοιώθουμε καλά και βασανίζουμε τον εαυτό μας και την οικογένεια μας;

Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε στον εαυτό μας οι ενήλικες και κατ’ επέκταση στα παιδιά μας το δικαίωμα στο λάθος και το δικαίωμα στον επαναπροσδιορισμό των επιλογών μας. Να αναγνωρίσουμε ότι και τα λάθη είναι πολύτιμο κομμάτι της ζωής. Όπως λέει χαρακτηριστικά η έκφραση «από τα λάθη μας μαθαίνουμε», κι αυτό είναι αλήθεια, αρκεί να αναρωτηθούμε, αρκεί να αναζητήσουμε….

Αρκεί να μην μείνουμε στο αίσθημα της ενοχής, επειδή κάναμε λάθος,της αυτό - αμφισβήτησης: ‘ πόσο μπορώ να με εμπιστευτώ στην επόμενη επιλογή μου’; Η απογοήτευση, ο πόνος για ό,τι έγινε, ο φόβος για ό,τι πρόκειται να γίνει μπορεί να μας καθηλώσουν.
Το τέλος μιας σχέσης συνοδεύεται από στενοχώρια,  απογοήτευση, θυμό, συχνά  διάθεση εκδίκησης,  αδιαφορία κ. ά.  Όλα αυτά είναι εν μέρει φάσεις μιας διεργασίας θρήνου σ’ αυτό που λέγεται χωρισμός . Ο χωρισμός  είναι μία συμβολική απώλεια που όπως και η πραγματική απώλεια (ο θάνατος ), εγείρει πόνο και θρήνο.

Ο χωρισμός - το διαζύγιο, είναι ένα τραύμα μικρό ή μεγάλο, για μικρούς και για μεγάλους. Είναι απαραίτητο να μπορούμε να διαχειριστούμε τα παραπάνω συναισθήματα για να μπορέσουμε να μάθουμε και να προχωρήσουμε στη ζωή μας.
Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι ‘να μην κάνουμε λάθη’, το ζήτημα είναι ‘τι κάνουμε με τα λάθη μας’ : θυμώνουμε με τον εαυτό μας, με τον άλλον επειδή δεν είναι αυτό που νομίζαμε, ή το χρησιμοποιούμε για να μάθουμε κάτι καινούριο για μας, για να αναρωτηθούμε: ποιοι είμαστε, τι θέλουμε από τη ζωή μας, τι μας ταιριάζει τελικά από δω και πέρα. Να σεβαστούμε το λάθος μας γιατί για κάποιο λόγο κάναμε αυτή την επιλογή που κάποτε μας έδωσε χαρά, ευχαρίστηση και καρπούς – παιδιά. Τα παιδιά είναι οι καρποί μιας σχέσης που μπορεί ύστερα από ένα διάστημα να μην μας ‘τρέφει’, όμως αυτά έχουν ακόμη ανάγκη από την σχέση μαζί μας για να συνεχίσουν να ‘τρέφονται συναισθηματικά’, για να αναπτυχθούν και να σταθούν στα πόδια τους.
Το τέλος του ρόλου ως σύζυγος (της συζυγικής-συντροφικής σχέσης) δεν σημαίνει το τέλος του ρόλου ως γονιός. Άλλωστε, η έννοια της οικογένειας (τώρα πια) δεν καθορίζεται από το αν μένουμε κάτω από την ίδια στέγη αλλά από την συναισθηματική επικοινωνία και φροντίδα των μελών μεταξύ τους. Μπορεί να μένουν μαζί οι άνθρωποι και να μην γνωρίζουν ουσιαστικά ο ένας τον άλλον. Η συναισθηματική εγγύτητα των μελών μιας οικογένειας και η φροντίδα που αυτά εισπράττουν, δεν καθορίζεται από την χωροταξική εγγύτητα.

  • Τι σημαίνει συναισθηματική επιμέλεια – φροντίδα; Με απλά λόγια σημαίνει ότι νοιάζομαι για τα συναισθήματα του άλλου. Τι θα τον κάνει χαρούμενο, τι τον θυμώνει, τι τον πληγώνει.
  • Τι σημαίνει συναισθηματική επιμέλεια – φροντίδα του παιδιού (μέσα ή έξω από τον γάμο); Καταρχάς, σημαίνει αποδοχή και σεβασμός του παιδιού γι’ αυτό που είναι και γι’ αυτό που νοιώθει. Το παρατηρώ, το αφουγκράζομαι, το διευκολύνω να εκφράσει τα συναισθήματά του ( τη χαρά του, τον ενθουσιασμό του αλλά και την λύπη του, τον θυμό του, την απογοήτευσή του) και τις σκέψεις του. Το επιβραβεύω αλλά και το οριοθετώ. 

Οριοθετώ σημαίνει ‘πλαισιώνω’ χωρίς να περιορίζω. Αυτό δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας στο παιδί που του είναι απαραίτητη καθ’ ότι νοιώθει αδύναμο και ευάλωτο. Αυτά τα όρια – πλαίσια αναπροσαρμόζονται  χρόνο με τον χρόνο από τον ίδιο τον γονιό και όσο μεγαλώνει το παιδί π. χ. στην εφηβεία σε συνεννόηση με το ίδιο το παιδί. 

Η αναπροσαρμογή των ορίων σημαίνει ότι ο γονιός συντονίζεται με την ανάπτυξή του παιδιού και σταδιακά χρόνο με το χρόνο το προετοιμάζει για τη ζωή: το εμπιστεύεται για να μπορέσει και το ίδιο να εμπιστευτεί τις δυνάμεις του και τις δυνατότητές του π.χ. δεν το διαβάζει συνέχεια, δεν το πάει παντού ο ίδιος, το ενημερώνει και το προετοιμάζει για τους κινδύνους χωρίς να το τρομάζει ούτε και να το υπερπροστατεύει. Του μιλάει με απλά και κατανοητά για την ηλικία του λόγια για όσα συμβαίνουν γύρω του, το ακούει. Είναι ειλικρινής.
Η συνεχής αναπροσαρμογή των ορίων σηματοδοτεί όχι μόνο την αναγνώριση από το γονιό ότι το παιδί του αναπτύσσεται, σηματοδοτεί επίσης την ουσιαστική παρουσία και συμμετοχή του γονιού στην συναισθηματική ζωή του παιδιού, κάτι που προσφέρει στο παιδί το πολύτιμο αίσθημα της ασφάλειας, την αίσθηση της αγκαλιάς. Μιας αγκαλιάς που δεν φυλακίζει, που δεν εθίζει… αλλά που προετοιμάζει το παιδί να ανοίξει κι αυτό την δική του αγκαλιά αλλά και να βρεθεί σε άλλες αγκαλιές.! Δυναμώνει το παιδί για ν’ ‘ανοίξει τελικά τα φτερά του’, να γίνει αυτόνομο.

Αρκεί να παρατηρήσετε τι κάνουν τα ζώα και πώς εκπαιδεύουν τα μικρά τους π. χ μια γάτα, τα πουλιά.  

‘Αγαπώ το παιδί μου’ δεν σημαίνει ότι του κάνω όλα τα χατίρια για να είναι ευχαριστημένο κι εγώ να ‘έχω το κεφάλι μου ήσυχο’ και να αισθάνομαι ‘καλός γονιός’. 
‘Αγαπώ το παιδί μου’ δεν σημαίνει μόνο ότι φροντίζω για την εξασφάλιση των υλικών αγαθών. Πρόκειται για παρεξήγηση όσοι πιστεύουμε ότι η αγάπη είναι ανάλογη της παροχής των υλικών. «Το αγαπώ και δεν θέλω να του λείψει τίποτα», λένε πολλοί γονείς με καμάρι. Η παροχή ανέσεων και υλικών αγαθών θέλει χρήμα. Σημαίνει απουσία του γονιού για να βγάλει το χρήμα! Αντιθέτως, η παροχή συναισθηματικής φροντίδας θέλει χρόνο για ουσιαστική παρουσία στην ζωή του παιδιού, για ενεργή  συμμετοχή στην διαπαιδαγώγησή του και υπομονή. Θέλει πηγαίο ενδιαφέρον. 

Η παροχή συναισθηματικής φροντίδας είναι κάτι που αφορά και τους δύο γονείς. Δεν μπορεί ο ένας γονιός να λειτουργήσει για λογαριασμό ή εξ ονόματος του άλλου.  Πρόκειται για άλλη μία παρεξήγηση που κάνουν κυρίως οι πατεράδες όταν θεωρούν ότι η φροντίδα της μάνας είναι αρκετή. Όμως η αλήθεια είναι ότι ο πατέρας έχει ένα ξεχωριστό ρόλο που δεν μπορεί να τον αναπληρώσει η μητέρα γιατί είναι άλλη η φύση της.
Η ενεργή παρουσία του πατέρα εμπλουτίζει και «ισορροπεί» το δεσμό του παιδιού με την μητέρα κι από την δυάδα «μητέρα - παιδί» περνάμε στην τριαδική σχέση, κάτι που βοηθά το παιδί να βρει τη «θέση» του και να αναλάβει το ρόλο που χρειάζεται για την ηλικία του. 

Η ενεργή παρουσία του πατέρα προσγειώνει το παιδί στην πραγματικότητα και δεν το αφήνει να εγκλωβιστεί στην φαντασίωση της βρεφικής ηλικίας ότι είναι παντοδύναμο κι ότι η μαμά είναι η προέκταση του εαυτού του. Αν δεν απεγκλωβιστεί απ’ αυτή  τη ‘βρεφική παντοδυναμία’, το παιδί εμφανίζεται ιδιαίτερα απαιτητικό και δύστροπο μέσα στην οικογένεια, αλλά συνεσταλμένο έξω από το σπίτι. 

Η ενεργή παρουσία του πατέρα φέρνει τα παιδιά σε επαφή με το αντρικό – πατρικό πρότυπο και τις αντρικές ποιότητες. Από τον μπαμπά τα παιδιά μαθαίνουν να εξερευνούν, να διεκδικούν, να τολμούν, να επιμένουν αλλά και να αντέχουν τη ματαίωση της αποτυχίας χωρίς να αποθαρρύνονται. Όλα αυτά γίνονται μέσα από το «ανδρικό- πατρικό» παιχνίδι που έχει την απαραίτητη δόση τόλμης και ρίσκου που χρειάζεται για να εξερευνήσει κανείς καινούρια πράγματα. Είναι πολύ διαφορετικό από το «γυναικείο- μητρικό», το οποίο δίνει μεγάλη έμφαση στην προσοχή και την ασφάλεια.   Όταν η συμβολή του μπαμπά εκλείπει, συχνά τα παιδιά είναι υπερπροστατευμένα, άβουλα και συνεσταλμένα.
Ένα συχνό φαινόμενο στις οικογένειες που ο πατέρας είναι συναισθηματικά απών είναι η δημιουργία ενός «γονικού» παιδιού. Πρόκειται συνήθως για το μεγαλύτερο αδελφάκι που αναλαμβάνει ή του αναθέτουν την προσοχή ή ακόμα καμιά φορά και τη φροντίδα των μικρότερων αδελφών του, προκειμένου να βοηθήσει τη μητέρα που είναι υπερβολικά φορτωμένη με την ανατροφή των παιδιών και τις ευθύνες του σπιτιού (και ενδεχομένως και τη δουλειά της) χωρίς βοήθεια ή υποστήριξη από τον σύζυγο. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τα παιδιά αυτά να μην φροντίζονται επαρκώς τα ίδια και να χάνουν την παιδική τους ηλικία. Έτσι, πολύ συχνά στα «γονεοποιημένα» παιδιά εμφανίζονται ψυχαναγκαστικές τάσεις και τελετουργίες (σε ελαφρύτερο ή σοβαρότερο βαθμό), διάφορα σωματικά τικ, ή ακόμα και πιο απλές δυσκολίες, όπως αδυναμία να κάνουν φίλους και να παίξουν με παιδιά της ηλικίας τους.
Η ενεργή παρουσία του πατέρα λοιπόν, προστατεύει το παιδί από το να αναλάβει ρόλους και ευθύνες που δεν του αναλογούν και δεν αρμόζουν στην ηλικία του.  Συνεισφέρει έτσι στη συναισθηματική ηρεμία των παιδιών.
Γενικότερα, η σχέση συνεργασίας και συνεννόησης  ανάμεσα στους δυο γονείς, που μπορεί να μην είναι πια ζευγάρι, επιτρέπει στο παιδί απενοχοποιημένα να δημιουργήσει δεσμό και με τους δύο γονείς ξεχωριστά, μαθαίνει στο παιδί να συνεργάζεται και γίνεται πολύ περισσότερο υπάκουο σε απλές αλλά και πιο σύνθετες καθημερινές καταστάσεις. Η συνέπεια και η σταθερότητα των γονιών, δεν αφήνει περιθώριο στο παιδί να αναπτύξει συμπεριφορές ανυπακοής, αντιδραστικότητας ή ακόμα και επιθετικές. Η συνεργασία των γονιών δεν ευνοεί την ασυνείδητη πρόκληση «οικογενειακών» προβλημάτων από την μεριά του παιδιού προκειμένου να τους αναγκάσει να συνεργαστούν για την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους.